Delphi 16 | December 2003 

Over normen en waarden

De omgekeerde wereld

Ons huis moest geschilderd worden en ik had in de loop der jaren een aantal keer het hele huis gebrand, geschuurd, gegrond en geschilderd: genoeg. Deze keer moest er een schilder komen. Hij noemde een heel schappelijk bedrag. Met verbazing vroegen we of dat wel wit was. Verbaasd zei hij: ‘Hoe-bedoel-u, weet u wel dat het met belasting veel duurder wordt?’ De omgekeerde wereld. Het uitgangspunt was zwart en hij meende ons
te moeten voorlichten dat wit veel duurder was. Het was voor hem onbegrijpelijk dat we wit wilden. Binnen enkele jaren is de norm blijkbaar zwart geworden. Welke waarde vertegenwoordigt die norm eigenlijk? Ieder voor
zich en God ook? Elke gemeenschapszin lijkt hierin te zijn verdwenen.
Op de voorpagina van De Telegraaf prijkt de foto van een paaldanseres. De norm is dat seks een open onderwerp is en dat we alles moeten weten over het plezier dat we daaraan kunnen, ja zelfs moeten, beleven. De waarde die daarachter schuilt? De mens is een actief, lustvol seksueel wezen en moet zich daarin ten volle kunnen uiten. Opnieuw een omgekeerde wereld. Seks is beslist niet eenvoudig vorm te geven en vergt een respectvolle en genuanceerde benadering.
Dat ‘je’ en ‘u’ wel degelijk met respect te maken heeft, ervaar ik iedere keer opnieuw wanneer mensen al snel aan me vragen of ze ‘je’ zullen zeggen en tijdens het gesprek overgaan op ‘u’. De norm is ‘je’, maar daar blijkt niet de waarde van gelijkwaardigheid achter te schuilen, maar een verkapt gebrek aan respect. Tijdens het gesprek groeit respect en komt de ‘u’ vanzelf weer naar voren. Ik ben niet voor ‘u’ zeggen, maar wel voor wederzijds respect. Zelfs in de jaren zestig was dit de diepere achtergrond van het gebruik van ‘u’.
‘Ik heb hem op zijn bek gepakt’, roept het meisje trots uit als ze haar vriendje gekust heeft. De over-assertiviteit in seksueel gedrag bij jongeren wordt in agressief taalgebruik uitgedrukt. De norm van ‘ik bijt van me af’ zal een waarde ontwikkelen, dat vergeten we wel eens. Gedrag wordt zo snel verspreid dat het snel tot norm wordt en invloed uitoefent op de vorming van waarden.
Was het zo dat bepaalde waarden tot normen leidden, inmiddels is door de secularisering, globalisering en mondialisering de wereld omgekeerd: de norm gaat de waarde vormen. Gelukkig dragen mensen de meest fundamentele waarden toch in zich. Nu wel zorgen dat die wakker blijven.

        

Martine F. Delfos